Zona thần kinh (Shingles)

Bệnh zona

Nội dung được rà soát chuyên môn bởi Bác sĩ Ho-Sang Yoon, MD, bác sĩ chuyên khoa thần kinh (board-certified).

Một vùng da bỗng nhói đau, rát hoặc châm chích dù chưa thấy dấu hiệu gì bất thường, rồi vài ngày sau xuất hiện những mụn nước thành dải. Với nhiều người, đó là lúc bắt đầu lo lắng và tự hỏi nên đến khám ở đâu. Bệnh zona (shingles) là bệnh lý thần kinh do virus varicella-zoster tái hoạt động. Virus này tồn tại ở trạng thái ngủ trong cơ thể sau khi mắc thủy đậu và có thể gây đau dây thần kinh nhiều, rối loạn cảm giác, cùng phát ban dạng dải có mụn nước đặc trưng. Vì vậy, việc thăm khám tại một phòng khám thần kinh là hợp lý, không chỉ tại chuyên khoa da liễu. Seoulhoho Hospital, tại Gangdong-gu, Seoul, nhấn mạnh việc đánh giá sớm và cho biết thuốc kháng virus được mô tả là phát huy tác dụng khi dùng trong vòng 72 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Đáp ứng thực tế có thể khác nhau tùy từng cá nhân.

Bệnh zona là gì?

Zona là sự tái hoạt động của một loại virus vốn đã có sẵn trong cơ thể. Yếu tố khiến bệnh được xem là bệnh lý thần kinh chứ không chỉ là bệnh về da chính là sự liên quan đến dây thần kinh.

• Virus varicella-zoster tồn tại ở trạng thái ngủ trong cơ thể sau khi mắc thủy đậu và có thể tái hoạt động về sau.

• Sự tái hoạt động có thể gây đau dây thần kinh nhiều và rối loạn cảm giác.

• Phát ban thường có dạng dải, kèm các mụn nước (vesicles) dọc theo vùng bị ảnh hưởng.

• Cơn đau hoặc cảm giác bất thường có thể xuất hiện trước khi phát ban, hoặc cùng lúc với phát ban.

• Chẩn đoán chủ yếu dựa trên lâm sàng: bác sĩ thăm khám vùng phát ban, mụn nước và các triệu chứng, đồng thời có thể cân nhắc thêm xét nghiệm khi chẩn đoán chưa rõ ràng.

Những đặc điểm này khá dễ nhận ra. Theo mô tả của CDC, zona là bệnh gây phát ban đau do virus gây thủy đậu tái hoạt động. Biến chứng thường gặp nhất là đau thần kinh kéo dài, gọi là đau dây thần kinh sau zona (postherpetic neuralgia). Thuốc kháng virus được ghi nhận phát huy tác dụng tốt khi bắt đầu sớm, ngay khi phát ban xuất hiện. Đó cũng là lý do trang này nhiều lần nhắc đến yếu tố thời gian.

Ai thực hiện thăm khám và điều trị zona tại Seoulhoho Hospital

Bác sĩ Ho-Sang Yoon
Giám đốc đại diện (Representative Director) và Bác sĩ thần kinh trưởng (Chief Neurologist)

Bác sĩ Ho-Sang Yoon trực tiếp thăm khám và đánh giá từng bệnh nhân. Ông là bác sĩ chuyên khoa thần kinh (board-certified), tốt nghiệp Dongguk University College of Medicine, hoàn thành chương trình đào tạo chuyên khoa thần kinh tại Dongguk University Hospital, và từng là giảng viên lâm sàng tại Seoul National University Bundang Hospital Sleep/Epilepsy Center cũng như Dongguk University Ilsan Hospital.

Ông là hội viên chính thức của Hội Thần kinh Hàn Quốc (Korean Neurological Association), Hội Sinh lý thần kinh lâm sàng Hàn Quốc (Korean Society of Clinical Neurophysiology), Hội Bệnh thần kinh cơ Hàn Quốc (Korean Society of Neuromuscular Disorders), Hội Điện cơ và Chẩn đoán điện Hàn Quốc (Korean Association of Electromyography and Electrodiagnostic Medicine), Hội Viêm não/Viêm thần kinh Hàn Quốc (Korean Society of Encephalitis/Neuroinflammation), Hội Đau đầu Hàn Quốc (Korean Headache Society) và Hội Đột quỵ Hàn Quốc (Korean Stroke Society). Phòng khám của chúng tôi cũng liệt kê điều trị đau không phẫu thuật trong các kỹ thuật chuyên sâu của ông. Điều này liên quan đến zona, bởi giai đoạn cấp được xử trí bằng thuốc kháng virus, còn diễn biến của những tháng tiếp theo phụ thuộc nhiều vào cách kiểm soát cơn đau thần kinh. Vì mọi buổi thăm khám đều do ông thực hiện, người đánh giá vùng phát ban cũng chính là người đánh giá tình trạng đau dây thần kinh của bạn.

Cách tiếp cận trong thăm khám và điều trị zona

Thành phần	Mục đích
Thuốc kháng virus	Nhắm vào chính tình trạng nhiễm virus zona, được bác sĩ cân nhắc sử dụng sớm
Thuốc giảm đau	Được dùng đồng thời để kiểm soát cơn đau thần kinh, loại thuốc được lựa chọn theo mức độ triệu chứng
Đánh giá lâm sàng mức độ đau thần kinh	Giúp bác sĩ xác định hướng xử trí giảm đau phù hợp
Tái khám	Dành cho trường hợp triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn, bao gồm cả đau dây thần kinh sau zona

Theo mô tả của phòng khám, thuốc kháng virus và thuốc giảm đau được sử dụng song song thay vì nối tiếp nhau, trong đó thuốc giảm đau được chọn theo mức độ nặng của triệu chứng. Việc điều trị zona thông thường không cần gây mê, và việc chẩn đoán thường không đòi hỏi thiết bị chuyên dụng. Việc dùng thuốc luôn theo chỉ định và kê đơn của bác sĩ.

Dịch vụ này có chỉ định và chống chỉ định. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thực hiện

Ai có thể cân nhắc thăm khám và điều trị zona?

• Người đau dai dẳng hoặc có rối loạn cảm giác, sau đó xuất hiện phát ban dạng dải kèm mụn nước điển hình.

• Người có phát ban kèm đau dây thần kinh.

• Người có triệu chứng giống cảm cúm cùng lúc với phát ban, như sốt, đau mỏi người, đau cơ hoặc đau đầu.

• Người đau theo vùng hình dải trước khi xuất hiện bất kỳ phát ban nào.

• Người muốn được đánh giá nguy cơ đau dây thần kinh sau zona, chứ không chỉ điều trị đợt phát ban cấp.

Những người không mắc zona, hoặc có triệu chứng gợi ý một chẩn đoán khác, không phù hợp với hướng thăm khám dành riêng cho zona. Người có triệu chứng nặng hoặc bất thường nên được đánh giá y khoa trước khi bắt đầu điều trị. Đây là sự phân biệt có ý nghĩa thực tế chứ không phải thủ tục hình thức, vì điều trị nhắm sai bệnh có thể làm chậm việc xử trí đúng bệnh.

Quá trình thăm khám, phục hồi và mốc thời gian thường gặp

Việc đánh giá dựa trên triệu chứng, gồm đau hoặc rối loạn cảm giác, cùng với phát ban dạng dải đặc trưng và các mụn nước. Bác sĩ cũng đánh giá mức độ đau thần kinh và các triệu chứng đi kèm để xác định hướng xử trí. Quy trình thường gồm một buổi tư vấn ban đầu và kê đơn, sau đó là các lần tái khám tùy theo mức độ triệu chứng và tiến triển.

Trong buổi tư vấn, bạn nên cung cấp thông tin về thời điểm bắt đầu có triệu chứng, mức độ đau, tình trạng phát ban và mụn nước, cũng như các rối loạn tự miễn hoặc rối loạn hệ miễn dịch và các bệnh mạn tính nếu có. Hai nhóm thông tin sau cùng không phải chi tiết phụ, vì chúng liên quan đến nguy cơ của biến chứng đáng lưu ý nhất.

Giai đoạn	Thời gian
Khoảng thời gian dùng thuốc kháng virus	Được mô tả là phát huy tác dụng khi dùng trong vòng 72 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng
Tư vấn ban đầu và kê đơn	1 lần thăm khám
Cải thiện triệu chứng	Thường bắt đầu trong khoảng 1–2 tuần khi được điều trị phù hợp
Phát ban lui dần	Thường trong khoảng 2–4 tuần
Phục hồi chung	Hầu hết mọi người hồi phục trong khoảng 2–4 tuần
Đau thần kinh	Có thể kéo dài hơn, đặc biệt khi xuất hiện đau dây thần kinh sau zona

Hầu hết mọi người hồi phục trong khoảng hai đến bốn tuần, tuy nhiên ở một số trường hợp, cơn đau thần kinh có thể kéo dài hơn. Thời gian hồi phục cuối cùng khác nhau tùy mức độ triệu chứng và đáp ứng của từng cá nhân, và đau thần kinh kéo dài có thể xảy ra, nhất là ở người có nguy cơ cao bị đau dây thần kinh sau zona.

Chăm sóc sau khám gồm bốn việc thiết thực: dùng thuốc kháng virus và thuốc giảm đau theo chỉ dẫn của bác sĩ, giữ vùng phát ban sạch và khô, tránh gãi hoặc cọ xát vùng da bị ảnh hưởng, và đi tái khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn. Với bệnh nhân từ nơi khác đến, không có số ngày lưu trú cố định. Thời gian cần thiết phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, kết quả đánh giá y khoa, đáp ứng với điều trị và việc có cần tái khám hay không. Việc di chuyển bằng đường hàng không nên được cân nhắc dựa trên tình trạng chung, mức độ kiểm soát cơn đau, kế hoạch điều trị và tư vấn của bác sĩ. Người có triệu chứng đáng kể hoặc biến chứng có thể cần được đánh giá thêm trước khi đi lại.

Theo mô tả của phòng khám, thuốc kháng virus là phương pháp được sử dụng cho tình trạng nhiễm zona, kèm thuốc giảm đau dùng đồng thời, và phòng khám không ghi nhận phác đồ thay thế nào khác để so sánh. Nhiều bệnh nhân đến từ Hoa Kỳ mong muốn được đánh giá và xử trí kịp thời tình trạng đau và phát ban liên quan đến zona, đồng thời được theo dõi các yếu tố nguy cơ của cơn đau thần kinh kéo dài, vốn liên quan nhiều đến việc thăm khám sớm trong những ngày đầu.

Dịch vụ này có chỉ định và chống chỉ định. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thực hiện

Kết hợp thăm khám zona với các dịch vụ khác

• Điều trị đau. Khi đau dây thần kinh kéo dài, dịch vụ điều trị đau không phẫu thuật của phòng khám hướng trực tiếp đến cơn đau thần kinh.

• Đánh giá liệt mặt. Sự liên quan của thần kinh do zona có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh mặt, và việc dùng thuốc kháng virus có điểm giao với quy trình đánh giá liệt mặt.

• Khảo sát dẫn truyền thần kinh. Có thực hiện tại chỗ khi cần làm rõ mức độ ảnh hưởng của dây thần kinh.

• Xét nghiệm nội khoa. Phù hợp khi tình trạng hệ miễn dịch hoặc bệnh mạn tính là một phần của bức tranh sức khỏe.

• Đánh giá đau chi. Tình trạng đau thần kinh kéo dài ở chi được đánh giá trong cùng một khoa.

Điểm giao thoa đáng chú ý nhất là mục đầu tiên. Khi zona đã ổn định nhưng cơn đau vẫn còn, bạn không còn được điều trị cho tình trạng nhiễm virus nữa mà là điều trị cho cơn đau thần kinh, một vấn đề lâm sàng khác với những công cụ khác. Khi cả hai nằm dưới sự theo dõi của cùng một bác sĩ thần kinh, việc chuyển hướng xử trí diễn ra như một thay đổi trong cách tiếp cận, thay vì phải bắt đầu lại từ đầu với một lần chuyển tuyến mới. Bạn có thể tìm hiểu thêm về Seoulhoho Hospital hoặc liên hệ phòng khám của chúng tôi.

An toàn, độ chính xác và tiêu chuẩn của phòng khám

Đau đầu dữ dội đột ngột, yếu hoặc tê một bên cơ thể đột ngột, đột ngột khó nói hoặc khó hiểu lời nói, đột ngột mất thị lực, hoặc co giật lần đầu trong đời là các tình huống cấp cứu y tế. Hãy gọi dịch vụ cấp cứu tại địa phương thay vì đặt lịch khám ngoại trú.

Điều đáng lưu ý nhất ở zona không phải là đợt bệnh cấp mà là những gì có thể theo sau. Zona có thể gây đau dây thần kinh nặng và có thể dẫn đến đau dây thần kinh sau zona, tức là cơn đau thần kinh vẫn kéo dài khi đợt bệnh cấp đã qua. Phòng khám nêu rõ các nhóm có nguy cơ cao hơn, gồm người từ 50 tuổi trở lên, người đau cấp tính nặng, người có rối loạn tự miễn hoặc rối loạn hệ miễn dịch, và người mắc bệnh mạn tính như lao, ung thư hoặc đái tháo đường. Nếu bạn thuộc một trong các nhóm này, hãy cho bác sĩ biết ngay từ lần liên hệ đầu tiên, thay vì đợi đến lần tái khám.

Bản thân bệnh thường gây đau hoặc rối loạn cảm giác, phát ban dạng dải, mụn nước trên da, cảm giác ớn sốt và đau dây thần kinh nặng, kèm theo sốt, đau mỏi người, đau cơ và đau đầu tùy mức độ. Đau là một đặc điểm của bệnh chứ không phải tác dụng phụ của điều trị, và cơn đau có thể xuất hiện trước phát ban. Vì vậy, một vùng đau dạng dải không rõ nguyên nhân là điều nên được chú ý thay vì bỏ qua.

Cách giảm nguy cơ mà phòng khám nêu ra là dùng thuốc kháng virus sớm trong khoảng 72 giờ, cùng thuốc giảm đau dùng đồng thời theo mức độ triệu chứng. Do zona là một tình trạng bệnh lý chứ không phải thủ thuật tự chọn, không có hạn chế nào cần tuân thủ trước điều trị. Điều cần tránh là trì hoãn khi xuất hiện phát ban gây đau hoặc có mụn nước.

Các buổi thăm khám được hỗ trợ bởi công nghệ dịch thuật thời gian thực bằng AI (kính thông minh). Đây chỉ là công nghệ hỗ trợ, không thay thế dịch vụ phiên dịch y khoa chuyên nghiệp. Seoulhoho Hospital là cơ sở y tế đã đăng ký tại Hàn Quốc với số đăng ký kinh doanh 287-93-01985, đồng thời là cơ sở y tế đã đăng ký thu hút bệnh nhân nước ngoài (Registered Medical Institution for Attracting Foreign Patients), được Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc chứng nhận theo Đạo luật Mở rộng Y tế ra nước ngoài và Thu hút Bệnh nhân nước ngoài. Về kiểm soát chất lượng, bác sĩ thần kinh điều trị có chứng nhận kiểm soát chất lượng về điện não đồ (EEG) và đa ký giấc ngủ (polysomnography). Phòng điều trị là phòng riêng, mỗi lần một người.

Tóm tắt nhanh

• Zona là sự tái hoạt động của virus varicella-zoster, và cơn đau thần kinh là lý do bệnh được xem là một vấn đề thần kinh.

• Thuốc kháng virus được mô tả là phát huy tác dụng khi dùng trong vòng 72 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng, nên yếu tố thời gian rất đáng lưu ý.

• Thuốc giảm đau được dùng đồng thời, loại thuốc được chọn theo mức độ triệu chứng.

• Đau dây thần kinh sau zona là biến chứng cần theo dõi, và một số nhóm có nguy cơ cao hơn được nêu rõ.

• Hầu hết mọi người hồi phục trong khoảng hai đến bốn tuần, còn cơn đau thần kinh có thể kéo dài hơn phát ban. Kết quả có thể khác nhau tùy thuộc vào tình trạng của từng cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Tôi cần được thăm khám sớm đến mức nào?

Càng sớm càng tốt kể từ khi có triệu chứng. Thuốc kháng virus được mô tả là phát huy tác dụng khi dùng trong vòng 72 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng, và đây là yếu tố bạn có thể chủ động nhất. Nếu đã xuất hiện phát ban gây đau hoặc có mụn nước, bạn không nên chờ xem phát ban có lan rộng hay không.

Tôi bị đau trước khi có phát ban. Đó có phải là zona không?

Có thể. Cơn đau hoặc cảm giác bất thường của zona có thể xuất hiện trước phát ban hoặc cùng lúc với phát ban, và đau hoặc rối loạn cảm giác dai dẳng, sau đó xuất hiện phát ban dạng dải kèm mụn nước điển hình, là biểu hiện mà phòng khám mô tả. Với cơn đau dạng dải không rõ nguyên nhân, bạn nên được bác sĩ đánh giá thay vì chờ đến khi nhìn thấy phát ban.

Phát ban hết thì cơn đau có hết theo không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Phát ban thường lui dần trong khoảng hai đến bốn tuần, nhưng cơn đau thần kinh có thể kéo dài hơn. Đau dây thần kinh sau zona là tình trạng cơn đau tiếp tục sau khi đợt bệnh cấp đã qua. Phòng khám của chúng tôi theo dõi và đánh giá tình trạng đau thần kinh song song với tình trạng nhiễm virus vì lý do này.

Tôi có nguy cơ cao bị đau thần kinh kéo dài không?

Phòng khám nêu rõ các nhóm có nguy cơ cao hơn, gồm người từ 50 tuổi trở lên, người đau cấp tính nặng, người có rối loạn tự miễn hoặc rối loạn hệ miễn dịch, và người mắc bệnh mạn tính như lao, ung thư hoặc đái tháo đường. Hãy cho bác sĩ biết ngay từ lần khám đầu tiên nếu bạn thuộc một trong các nhóm này, vì điều đó liên quan đến cách bác sĩ đánh giá và xử trí cơn đau ngay từ đầu.

Có cần gây mê hoặc thiết bị đặc biệt không?

Không. Chẩn đoán chủ yếu dựa trên thăm khám lâm sàng vùng phát ban, mụn nước và các triệu chứng, với xét nghiệm bổ sung chỉ được cân nhắc khi chẩn đoán chưa rõ ràng, và việc điều trị thông thường không cần gây mê. Hướng xử trí gồm thuốc kháng virus kèm giảm đau theo triệu chứng của bạn, theo chỉ định của bác sĩ.

Tôi nên chăm sóc vùng phát ban như thế nào?

Hãy dùng thuốc kháng virus và thuốc giảm đau theo chỉ dẫn của bác sĩ, giữ vùng phát ban sạch và khô, và tránh gãi hoặc cọ xát vùng da bị ảnh hưởng. Hãy quay lại tái khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn, thay vì chờ đến khi hết đợt thuốc.

Tôi nên ở lại Hàn Quốc bao lâu?

Không có số ngày cố định. Thời gian này phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, kết quả đánh giá y khoa, đáp ứng của bạn với điều trị và việc có cần tái khám hay không. Nếu bạn đang trong chuyến đi, câu hỏi hữu ích hơn để hỏi phòng khám là khi nào nên có lần đánh giá lại đầu tiên.

Tôi có thể bay về nước không?

Việc này nên được cân nhắc dựa trên tình trạng chung của bạn, mức độ kiểm soát cơn đau, kế hoạch điều trị và tư vấn của bác sĩ. Người có triệu chứng đáng kể hoặc biến chứng có thể cần được đánh giá thêm trước khi đi lại, và nếu cơn đau chưa được kiểm soát, bạn nên hỏi bác sĩ thay vì tự cho rằng mình có thể đi.

Đặt lịch tư vấn tại Seoulhoho Hospital

Nếu bạn cần được đánh giá và tư vấn về zona tại Gangdong-gu, Seoul, hãy liên hệ Seoulhoho Hospital. Địa chỉ: Gangdong-gu, Seoul. Điện thoại: +82-2-441-1190. Giờ mở cửa: Thứ Hai, Thứ Ba, Thứ Năm và Thứ Sáu từ 09:00–20:00; Thứ Tư và Thứ Bảy từ 09:00–13:00; nghỉ trưa từ 13:00 đến 14:00; nghỉ Chủ Nhật và các ngày lễ. Khi liên hệ, bạn hãy cho phòng khám biết thời điểm cơn đau hoặc phát ban bắt đầu. Trong khoảng 72 giờ đầu, thông tin này giúp bác sĩ có cơ sở để cân nhắc hướng xử trí phù hợp.

Lưu ý

Thông tin y khoa do Seoulhoho Hospital cung cấp chỉ nhằm mục đích tham khảo chung và không thay thế việc tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của chuyên gia y tế có trình độ. Mức độ phù hợp của phương pháp điều trị và kết quả có thể khác nhau ở mỗi người. Vui lòng liên hệ bệnh viện để được tư vấn y khoa phù hợp với tình trạng của riêng bạn.