Sa sút trí tuệ

Sa sút trí tuệ

Được rà soát chuyên môn y khoa bởi Bác sĩ Ho-Sang Yoon, MD, bác sĩ chuyên khoa Thần kinh có chứng nhận chuyên khoa (board-certified)

Việc đánh giá Sa sút trí tuệ (dementia) tại Seoulhoho Hospital ở Seoul có hai nhiệm vụ, và nhiệm vụ thứ hai là điều các gia đình thường đánh giá thấp: đo lường sự thay đổi về nhận thức, rồi tìm hiểu nguyên nhân gây ra sự thay đổi đó. Sa sút trí tuệ là tình trạng làm suy giảm các chức năng nhận thức như trí nhớ, tư duy và ngôn ngữ, và có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Phòng khám của chúng tôi, một cơ sở thần kinh tại quận Gangdong, Seoul, nêu rằng phát hiện sớm và quản lý là quan trọng, và việc giải quyết các yếu tố làm triệu chứng nặng hơn có thể giúp duy trì chức năng nhận thức và khả năng sinh hoạt hằng ngày.

Sa sút trí tuệ là gì?

Quên tên một người quen, để quên chìa khóa, hỏi lại cùng một câu: ai cũng từng như vậy, nhưng khi những điều này lặp lại thường xuyên hơn, người thân thường bắt đầu lo lắng. Sa sút trí tuệ không phải là một bệnh đơn lẻ mà là sự suy giảm nhận thức, gồm trí nhớ, tư duy và ngôn ngữ, ở mức đủ nặng để ảnh hưởng đến hoạt động hằng ngày. Vì nhiều tình trạng khác nhau có thể gây ra bức tranh này, việc đánh giá được xây dựng nhằm xác định đó là tình trạng nào.

• Các bài kiểm tra nhận thức như CNSVS, MMSE và LICA giúp phân biệt tình trạng hay quên bình thường với sa sút trí tuệ.

• Việc đánh giá cũng tập trung xác định nguyên nhân nền, vì sa sút trí tuệ có thể do nhiều tình trạng khác nhau gây ra.

• Điều trị được lựa chọn theo tình trạng nền.

• Điều trị có thể gồm thuốc, điều trị các nguyên nhân có thể đảo ngược, hoặc liệu pháp nhận thức và liệu pháp hoạt động trị liệu.

• Các phương pháp điều trị sa sút trí tuệ nhìn chung không chữa khỏi hay đảo ngược bệnh nền, và mức độ tiến triển khác nhau tùy loại bệnh và từng cá nhân.

Điểm cuối cùng ấy là khung nhìn trung thực cho mọi nội dung còn lại trên trang này. NINDS mô tả sa sút trí tuệ là một nhóm các tình trạng thần kinh ngày càng nặng theo thời gian, và lưu ý rằng bác sĩ trước tiên sẽ kiểm tra các tình trạng khác có thể điều trị được và có thể gây ra vấn đề về tư duy hoặc trí nhớ. Lý do nên đánh giá sớm không phải vì việc đánh giá làm dừng quá trình bệnh, mà vì một số biểu hiện trông giống sa sút trí tuệ nhưng thực ra không phải, và một số yếu tố làm bệnh nặng thêm có thể được xử lý.

Ai thực hiện đánh giá Sa sút trí tuệ tại Seoulhoho Hospital

**
Bác sĩ Ho-Sang Yoon
Giám đốc đại diện và Bác sĩ thần kinh trưởng**

Khi lo lắng cho trí nhớ của bản thân hay của người thân, bạn có thể muốn biết ai sẽ là người trực tiếp đánh giá. Bác sĩ Ho-Sang Yoon, Giám đốc đại diện kiêm Bác sĩ thần kinh trưởng, trực tiếp thăm khám và đánh giá từng bệnh nhân. Sa sút trí tuệ nằm trong số các tình trạng thuộc phạm vi thăm khám của phòng khám, và các lĩnh vực chuyên môn được nêu của ông gồm đau đầu, chóng mặt, rối loạn giấc ngủ và sa sút trí tuệ.

Ông là bác sĩ chuyên khoa thần kinh có chứng nhận chuyên khoa, tốt nghiệp Trường Đại học Y khoa thuộc Đại học Dongguk, hoàn thành chương trình đào tạo chuyên khoa thần kinh tại Bệnh viện Đại học Dongguk, và từng là giáo sư lâm sàng tại Trung tâm Giấc ngủ/Động kinh của Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul Bundang cũng như tại Bệnh viện Đại học Dongguk Ilsan. Ông là hội viên chính thức của Hiệp hội Thần kinh Hàn Quốc, Hội Sinh lý thần kinh lâm sàng Hàn Quốc, Hội Bệnh thần kinh cơ Hàn Quốc, Hiệp hội Điện cơ và Chẩn đoán điện Hàn Quốc, Hội Viêm não/Viêm thần kinh Hàn Quốc, Hội Đau đầu Hàn Quốc và Hội Đột quỵ Hàn Quốc.

Vì mọi buổi thăm khám đều do ông thực hiện, người thực hiện và đọc các bài kiểm tra nhận thức cũng chính là người quyết định mô hình kết quả đó có ý nghĩa gì và cần làm gì tiếp theo. Trong một buổi đánh giá mà thông tin do người nhà cung cấp thường có sức nặng không kém điểm số bài kiểm tra, việc để một bác sĩ nắm cả hai là điểm thực tế đáng chú ý.

Các bài kiểm tra nhận thức được sử dụng

Bài kiểm tra	Đóng góp của bài kiểm tra
CNSVS	Đánh giá bằng máy tính trên nhiều lĩnh vực nhận thức
MMSE	Bài sàng lọc ngắn, được sử dụng rộng rãi để đánh giá tình trạng nhận thức
LICA	Bộ kiểm tra tâm lý thần kinh chi tiết hơn

Khi kết hợp, các bài kiểm tra này giúp phân biệt tình trạng hay quên bình thường với suy giảm nhận thức cần được giải thích. Kết quả kiểm tra là điểm khởi đầu chứ không phải chẩn đoán: điều biến nó thành chẩn đoán là việc đánh giá triệu chứng và các nguyên nhân có thể có được tiến hành song song.

Việc dùng ba bài kiểm tra thay vì một là một sự sắp xếp có chủ đích. Bài sàng lọc ngắn xác định xem có điều gì cần giải thích hay không. Bộ kiểm tra bằng máy tính khảo sát nhiều lĩnh vực nhận thức, nhờ đó một vấn đề chỉ giới hạn ở sự chú ý trông khác với một vấn đề chỉ giới hạn ở trí nhớ. Bộ kiểm tra tâm lý thần kinh đầy đủ hơn mô tả chi tiết hơn mô hình suy giảm khi hai bài đầu không thống nhất hoặc kết quả nằm gần ranh giới. Điểm số đứng riêng lẻ là phần ít hữu ích nhất của bất kỳ bài kiểm tra nào, vì kết quả bị ảnh hưởng bởi trình độ học vấn, ngôn ngữ, tâm trạng, giấc ngủ và thuốc đang dùng. Đó là lý do phòng khám của chúng tôi đặt việc đánh giá nguyên nhân song song với đánh giá nhận thức thay vì sau đó: con số và lời giải thích được tìm hiểu cùng nhau.

Ai phù hợp để được đánh giá Sa sút trí tuệ?

• Người có những thay đổi kéo dài về trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ hoặc sinh hoạt hằng ngày.

• Người bị lú lẫn về các sự việc gần đây.

• Người khó nhớ tên hoặc từ ngữ.

• Người gặp khó khăn khi sử dụng các dụng cụ đơn giản.

• Người gặp khó khăn khi quản lý tiền bạc.

• Các gia đình muốn phân biệt thay đổi bình thường theo tuổi với một điều gì đó nhiều hơn.

• Bệnh nhân muốn bác sĩ thần kinh xem lại một đánh giá nhận thức trước đây.

Không có nhóm đối tượng chung nào nên trì hoãn việc đánh giá sa sút trí tuệ: bất kỳ ai có thay đổi nhận thức kéo dài hoặc ngày càng nặng đều nên được đánh giá y khoa phù hợp. Tuy nhiên, kết luận của buổi đánh giá có thể là đây không phải sa sút trí tuệ. Các vấn đề về trí nhớ hoặc tư duy do những tình trạng có thể đảo ngược, như một số loại thuốc, thiếu vitamin hay nhiễm trùng, không phải là sa sút trí tuệ, và lú lẫn tạm thời hay thay đổi trí nhớ bình thường theo tuổi cũng vậy. Đi đến những kết luận đó là một kết quả, không phải một buổi hẹn thất bại.

Bạn có thể kỳ vọng điều gì: Quy trình, giai đoạn hồi phục và thời gian có kết quả

1. Đánh giá nhận thức bằng các bài kiểm tra như CNSVS, MMSE và LICA.

2. Đánh giá các triệu chứng và các nguyên nhân có thể có.

3. Xác định tình trạng nền, kể cả bất kỳ yếu tố đóng góp nào có thể đảo ngược.

4. Lựa chọn điều trị theo tình trạng đó.

5. Quản lý liên tục, theo dõi và đánh giá tái khám.

Việc chuẩn bị là nơi các gia đình có thể tạo ra khác biệt lớn nhất. Hãy mang theo bệnh sử về các thay đổi nhận thức, như bắt đầu từ khi nào và tiến triển ra sao, danh sách thuốc đang dùng, các bệnh lý khác, cùng những ví dụ cụ thể về thay đổi trong hoạt động hằng ngày. Người nhà hoặc người chăm sóc cũng có thể cung cấp thông tin hữu ích về các triệu chứng, và thường nhận thấy những điều mà bệnh nhân không nhận ra.

Giai đoạn	Thời gian
Đánh giá nhận thức	Ngay tại buổi thăm khám
Đánh giá nguyên nhân	Thay đổi tùy theo các xét nghiệm cần thiết
Lựa chọn điều trị	Sau khi xác định được tình trạng nền
Triệu chứng và thay đổi nhận thức	Được theo dõi theo thời gian thông qua các lần đánh giá tái khám
Quản lý	Liên tục; không có giai đoạn hồi phục cố định

Sa sút trí tuệ nhìn chung cần được quản lý liên tục chứ không có giai đoạn hồi phục cố định, và diễn tiến thay đổi tùy theo nguyên nhân nền và đáp ứng với điều trị. Thời gian và số lần thăm khám thay đổi tùy theo triệu chứng, đánh giá chẩn đoán, nguyên nhân nền và kế hoạch điều trị, và có thể cần tái khám định kỳ. Thời điểm và thời gian của bất kỳ tác dụng điều trị nào cũng thay đổi theo cách tương tự. Kết quả có thể khác nhau tùy thuộc vào tình trạng của từng cá nhân.

Quản lý liên tục có thể gồm thuốc phù hợp, xử lý các yếu tố làm triệu chứng nặng thêm, hoạt động trị liệu, liệu pháp tăng cường nhận thức và các chương trình giúp duy trì hoạt động hằng ngày một cách độc lập. Với bệnh nhân quốc tế, thời gian lưu lại cần thiết thay đổi tùy theo đánh giá chẩn đoán và kế hoạch điều trị. Thời điểm trở về phụ thuộc vào tình trạng y tế tổng quát, tình trạng nhận thức, kết quả đánh giá và kế hoạch điều trị, và bác sĩ điều trị sẽ xác nhận khi nào việc di chuyển là phù hợp. Nếu bản thân chuyến đi có thể gây rối loạn định hướng, hãy nêu điều đó trong buổi thăm khám thay vì đợi đến lúc ở sân bay.

Phần nói về kết quả thực tế cần được giữ ở mức hẹp. Điều trị có thể giúp kiểm soát triệu chứng, duy trì chức năng nhận thức và sinh hoạt hằng ngày, và cải thiện chất lượng cuộc sống ở một số bệnh nhân. Nhìn chung, điều trị không chữa khỏi hay đảo ngược bệnh nền. Bệnh nhân Hoa Kỳ thường tìm đến buổi đánh giá này để được đánh giá nhận thức, xác định nguyên nhân nền và chăm sóc thần kinh cá nhân hóa, chứ không phải với kỳ vọng đảo ngược bệnh.

Kết hợp chăm sóc Sa sút trí tuệ với các dịch vụ khác

Sa sút trí tuệ không chỉ ảnh hưởng đến một người mà còn đến cả gia đình, nên việc chăm sóc thường cần nhiều hướng cùng lúc. Tùy tình trạng của từng người, các hướng sau có thể được xem xét kết hợp.

• Điều trị theo nguyên nhân. Khi tìm thấy một yếu tố đóng góp có thể điều trị được, việc xử lý yếu tố đó là bước đầu tiên chứ không phải bước hỗ trợ.

• Thuốc. Được dùng để kiểm soát các triệu chứng nhận thức hoặc tâm thần, và được lựa chọn theo tình trạng nền.

• Hoạt động trị liệu. Được phòng khám của chúng tôi mô tả là một trong những phương pháp quản lý.

• Chương trình tăng cường chức năng nhận thức. Nhằm hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày chứ không nhằm đảo ngược bệnh.

• Xét nghiệm nội khoa. Xét nghiệm máu có thể xác định các yếu tố đóng góp có thể đảo ngược, chẳng hạn thiếu vitamin.

• Đánh giá giấc ngủ. Rối loạn giấc ngủ vừa đi kèm vừa làm nặng thêm các triệu chứng nhận thức, và dịch vụ đa ký giấc ngủ (polysomnography) tại phòng khám có sẵn.

Phòng khám của chúng tôi kết hợp các hướng này theo tình trạng của từng bệnh nhân chứ không theo một gói tiêu chuẩn, và mô tả ba hướng điều trị ở cấp độ tổng quát: điều trị theo nguyên nhân, điều trị bằng thuốc, và các phương pháp khác như hoạt động trị liệu và chương trình tăng cường chức năng nhận thức. Các triệu chứng mà phòng khám liệt kê là thuộc về chính tình trạng này cho thấy vì sao các phương pháp không dùng thuốc được đặt song song với thuốc: khó nhớ, lú lẫn, khó nhớ tên hoặc từ ngữ, khó sử dụng dụng cụ đơn giản hoặc quản lý tiền bạc, thờ ơ, trầm cảm và dễ cáu gắt hơn. Nhiều biểu hiện trong số đó mang tính hành vi và ảnh hưởng đến cả gia đình chứ không chỉ riêng bệnh nhân, và đó không phải là những vấn đề mà một đơn thuốc có thể tự giải quyết. Bạn có thể tìm hiểu thêm về Seoulhoho Hospital, hoặc liên hệ phòng khám của chúng tôi.

An toàn, tính cẩn trọng và tiêu chuẩn tại phòng khám

Những triệu chứng sau là tình trạng cấp cứu y tế: đau đầu dữ dội đột ngột, yếu hoặc tê một bên người đột ngột, đột ngột khó nói hoặc khó hiểu lời nói, mất thị lực đột ngột, hoặc co giật lần đầu trong đời. Hãy gọi dịch vụ cấp cứu tại địa phương thay vì đặt lịch khám ngoại trú.

Rủi ro và tác dụng phụ phụ thuộc vào loại sa sút trí tuệ và phương pháp điều trị, và có thể gồm buồn nôn, chóng mặt, đau đầu, rối loạn giấc ngủ hoặc thay đổi huyết áp hay nhịp tim. Một số phương pháp điều trị có thể gây biến chứng nghiêm trọng hơn, đó là lý do đánh giá y khoa phù hợp và theo dõi là một phần của việc quản lý chứ không phải tùy chọn. Các nhóm thuốc cụ thể có đặc điểm riêng: phòng khám của chúng tôi nêu các thuốc tác động hệ cholinergic, thuốc chẹn thụ thể NMDA, thuốc chống trầm cảm và thuốc chống loạn thần trong số các loại thuốc được sử dụng, mỗi loại có tác dụng phụ riêng theo từng phương pháp điều trị. Khi sa sút trí tuệ do một tình trạng như xuất huyết não, khối u não hoặc não úng thủy áp lực bình thường, các rủi ro còn phụ thuộc vào tình trạng nền đó và vào bất kỳ cuộc phẫu thuật nào mà nó đòi hỏi.

Cách giảm thiểu rủi ro mà phòng khám của chúng tôi nêu ra gồm sáu phần: phát hiện sớm, xác định nguyên nhân nền, xử lý các yếu tố làm triệu chứng nặng thêm, dùng thuốc phù hợp, quản lý định kỳ và các chương trình như hoạt động trị liệu và liệu pháp tăng cường nhận thức. Bản thân sa sút trí tuệ thường không gây đau, dù người bị sa sút trí tuệ có thể bị đau do các bệnh lý hoặc biến chứng khác. Điều này đáng lưu ý vì cơn đau thường được biểu đạt gián tiếp khi ngôn ngữ bị ảnh hưởng.

Các buổi thăm khám được hỗ trợ bằng dịch thuật theo thời gian thực bằng AI (kính thông minh). Đây là công nghệ hỗ trợ, không phải dịch vụ phiên dịch y khoa chuyên nghiệp. Điều này đáng được cân nhắc kỹ khi đánh giá nhận thức, vì các biểu hiện tinh tế về ngôn ngữ là một phần của những gì đang được đo lường. Nếu tiếng Anh là ngôn ngữ duy nhất của bệnh nhân, hãy trao đổi với phòng khám trước khi đặt lịch. Seoulhoho Hospital là cơ sở y tế đã đăng ký tại Hàn Quốc với số đăng ký kinh doanh 287-93-01985, và được đăng ký là cơ sở y tế tiếp nhận bệnh nhân nước ngoài, được Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc chứng nhận theo Đạo luật về mở rộng y tế ra nước ngoài và thu hút bệnh nhân nước ngoài. Kiểm soát chất lượng được ghi nhận ở cấp độ bác sĩ: bác sĩ thần kinh điều trị có chứng nhận kiểm soát chất lượng điện não đồ và đa ký giấc ngủ. Các phòng điều trị là phòng riêng, mỗi phòng một người.

Tóm lại

• Buổi đánh giá đo lường nhận thức rồi tìm nguyên nhân; cả hai phần đều quan trọng.

• CNSVS, MMSE và LICA giúp phân biệt tình trạng hay quên bình thường với suy giảm nhận thức.

• Một số vấn đề về trí nhớ có thể đảo ngược, như tác dụng của thuốc, thiếu vitamin hay nhiễm trùng, và việc tìm ra điều đó là một kết quả.

• Điều trị có thể hỗ trợ triệu chứng, chức năng và chất lượng cuộc sống; nhìn chung không chữa khỏi hay đảo ngược bệnh.

• Quan sát của người nhà là một phần của buổi đánh giá, không phải phần bổ sung tùy chọn.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao tôi biết đây là lão hóa bình thường hay là điều gì nhiều hơn?

Đó chính là câu hỏi mà các bài kiểm tra nhận thức tồn tại để trả lời. CNSVS, MMSE và LICA được dùng để phân biệt tình trạng hay quên bình thường với suy giảm nhận thức, và kết quả được đọc cùng với bệnh sử về việc sinh hoạt hằng ngày đã thay đổi như thế nào. Thay đổi trí nhớ bình thường theo tuổi là một kết luận được ghi nhận, không phải một chẩn đoán loại trừ.

Người nhà có nên đi cùng đến buổi hẹn không?

Có, nếu có thể. Người nhà hoặc người chăm sóc có thể cung cấp những quan sát hữu ích về thay đổi nhận thức, và các ví dụ cụ thể như một hóa đơn chưa thanh toán, một con đường quen thuộc bị quên hay một dụng cụ bị dùng sai có giá trị chẩn đoán hơn một ấn tượng chung chung. Hãy mang theo cả danh sách thuốc đang dùng và các bệnh lý khác.

Vấn đề về trí nhớ có thể do một nguyên nhân điều trị được không?

Có thể. Một số loại thuốc, thiếu vitamin và nhiễm trùng có thể gây ra các vấn đề về trí nhớ hoặc tư duy mà không phải sa sút trí tuệ, và việc xác định một nguyên nhân có thể đảo ngược sẽ thay đổi toàn bộ kế hoạch. Đó là một lý do danh sách thuốc được hỏi ngay từ đầu chứ không phải về sau.

Sa sút trí tuệ có chữa khỏi được không?

Không. Tuyên bố của phòng khám của chúng tôi là các phương pháp điều trị sa sút trí tuệ nhìn chung không chữa khỏi hay đảo ngược bệnh nền, và mức độ tiến triển khác nhau tùy loại bệnh và từng cá nhân. Điều mà điều trị có thể làm là kiểm soát triệu chứng, giúp duy trì chức năng nhận thức và sinh hoạt hằng ngày, và cải thiện chất lượng cuộc sống ở một số bệnh nhân.

Các loại thuốc có tác dụng phụ gì?

Điều đó phụ thuộc vào từng loại thuốc. Phòng khám của chúng tôi nêu các thuốc tác động hệ cholinergic, thuốc chẹn thụ thể NMDA, thuốc chống trầm cảm và thuốc chống loạn thần là những loại thuốc có thể được dùng, mỗi loại có đặc điểm riêng, và liệt kê buồn nôn, chóng mặt, đau đầu, rối loạn giấc ngủ và thay đổi huyết áp hay nhịp tim trong số các khả năng. Vì vậy, theo dõi là một phần của điều trị.

Việc quản lý sẽ kéo dài bao lâu?

Sa sút trí tuệ nhìn chung cần quản lý lâu dài chứ không theo một mốc hồi phục cố định. Những thay đổi về triệu chứng và chức năng nhận thức được theo dõi theo thời gian thông qua các lần đánh giá tái khám, và diễn tiến thay đổi tùy theo nguyên nhân nền và đáp ứng với điều trị.

Chúng tôi nên dự định ở Hàn Quốc bao lâu?

Điều đó thay đổi tùy theo đánh giá chẩn đoán và kế hoạch điều trị. Nếu mục tiêu là đánh giá và tìm nguyên nhân chứ không phải điều trị liên tục, hãy nói rõ khi liên hệ và hỏi xem có thể cần những xét nghiệm nào, vì đó là yếu tố quyết định số lần thăm khám.

Bay về nhà sau đó có an toàn không?

Thời điểm phụ thuộc vào tình trạng y tế tổng quát, tình trạng nhận thức, kết quả đánh giá và kế hoạch điều trị, và bác sĩ điều trị nên xác nhận khi nào việc di chuyển là phù hợp. Hãy nêu những vấn đề thực tế của chính chuyến đi trong buổi thăm khám, vì môi trường lạ và giấc ngủ bị xáo trộn có liên quan đến người bị suy giảm nhận thức.

Đặt lịch thăm khám tại Seoulhoho Hospital

Để sắp xếp một buổi đánh giá sa sút trí tuệ tại quận Gangdong, Seoul, hãy liên hệ Seoulhoho Hospital. Seoulhoho Hospital đặt tại quận Gangdong, Seoul. Điện thoại: +82-2-441-1190. Giờ mở cửa là Thứ Hai, Thứ Ba, Thứ Năm và Thứ Sáu từ 09:00 đến 20:00, Thứ Tư và Thứ Bảy từ 09:00 đến 13:00, nghỉ trưa từ 13:00 đến 14:00, đóng cửa vào Chủ Nhật và các ngày lễ. Khi liên hệ, hãy mô tả những thay đổi kèm ví dụ và mốc thời gian, vì lịch sử đó là phần của buổi đánh giá mà không bài kiểm tra nào có thể thay thế.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm

Thông tin y khoa do Seoulhoho Hospital cung cấp chỉ mang tính chất tham khảo chung và không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị của người hành nghề y tế có chuyên môn. Mức độ phù hợp của phương pháp điều trị và kết quả có thể khác nhau ở từng cá nhân. Vui lòng tham khảo ý kiến của bệnh viện để được tư vấn y khoa phù hợp với tình trạng của riêng bạn.